Hoe maak je je tuin aantrekkelijker voor meer biodiversiteit?
Meer biodiversiteit in je tuin betekent niet dat alles wild moet worden of dat je zoveel mogelijk verschillende soorten moet verzamelen.
Een biodiverse tuin biedt vooral verschillende vormen van voedsel, water, beschutting en leefruimte.
Dat kan perfect in een tuin die tegelijk mooi, bruikbaar en verzorgd aanvoelt.
Hoe meer verschillende omstandigheden je creëert, hoe groter de kans dat insecten, vogels en andere dieren er iets vinden wat ze nodig hebben.
Hoe maak je een tuin aantrekkelijker voor biodiversiteit?
Zorg voor variatie. Combineer planten die op verschillende momenten bloeien met bomen, struiken en bodembedekkers. Voorzie daarnaast water, beschutting en plekken waar dieren kunnen schuilen of overwinteren. Laat waar mogelijk ook wat bladeren, stengels of dood hout liggen. Een biodiverse tuin ontstaat vooral door verschillende leefomstandigheden naast elkaar te creëren.
Wat betekent biodiversiteit eigenlijk in een tuin?
Bij biodiversiteit denken we vaak eerst aan bijen, vlinders en vogels.
Maar biodiversiteit gaat veel breder. Het gaat om de variatie aan planten, dieren, schimmels en andere organismen, én om de relaties tussen al die soorten.
Een levende tuin bestaat dus niet alleen uit veel bloemen. Ook de bodem, struiken, bomen, dood materiaal en kleine beschutte plekjes spelen een rol.
1. Het gaat niet alleen om hoeveel soorten je ziet
Tien verschillende bloemen maken een tuin niet automatisch biodivers.
Belangrijker is welke functies aanwezig zijn.
Een tuin wordt interessanter wanneer er bijvoorbeeld tegelijk:
* bloemen met nectar en stuifmeel zijn;
* waardplanten voor rupsen groeien;
* struiken beschutting bieden;
* vogels zaden of bessen kunnen vinden;
* bodemorganismen organisch materiaal kunnen afbreken;
* en dieren ergens kunnen overwinteren.
De combinatie bepaalt hoeveel leven een tuin werkelijk kan ondersteunen.
2. Ook wat onder de grond gebeurt telt mee
Een groot deel van het leven in een tuin zie je nauwelijks.
In een gezonde bodem leven onder andere schimmels, bacteriën, regenwormen en kleine bodemdieren.
Zij helpen organisch materiaal afbreken en spelen een rol in de bodemstructuur en kringloop van voedingsstoffen.
Daarom hoort een levende bodem even goed bij biodiversiteit als een border vol bloemen.
3. Verschillende omstandigheden geven ruimte aan verschillende soorten
Niet ieder dier of iedere plant heeft hetzelfde nodig.
Een zonnige bloemenborder biedt andere omstandigheden dan een schaduwrijke struiklaag. Een vochtige hoek trekt andere organismen aan dan een droge, warme plek.
Door verschillende omstandigheden naast elkaar te laten bestaan, ontstaat meer variatie in leefruimte.
Denk bijvoorbeeld aan:
* zonnige én schaduwrijke plekken;
* lage én hoge beplanting;
* droge én wat vochtigere zones;
* open plekken én beschutte hoeken.
3. Verschillende omstandigheden geven ruimte aan verschillende soorten
Niet ieder dier of iedere plant heeft hetzelfde nodig.
Een zonnige bloemenborder biedt andere omstandigheden dan een schaduwrijke struiklaag. Een vochtige hoek trekt andere organismen aan dan een droge, warme plek.
Door verschillende omstandigheden naast elkaar te laten bestaan, ontstaat meer variatie in leefruimte.
Denk bijvoorbeeld aan:
* zonnige én schaduwrijke plekken;
* lage én hoge beplanting;
* droge én wat vochtigere zones;
* open plekken én beschutte hoeken.
4. Een tuin hoeft daarvoor niet volledig wild te worden
Meer biodiversiteit betekent niet dat je de tuin helemaal moet loslaten.
Je kunt perfect duidelijke paden, een terras, een speelzone of strak gemaaide randen behouden.
Binnen die structuur kun je andere delen ecologischer beheren.
Een gemaaid pad door hoger gras, een verzorgde border met veel verschillende functies of een stapel dood hout achter struiken kan perfect deel uitmaken van een tuin die verzorgd aanvoelt.
5. Kleine elementen tellen samen op
Niet iedere tuin heeft plaats voor een vijver, grote boom of bloemenweide.
Ook kleinere ingrepen kunnen samen waarde krijgen.
Een bloeiende struik, enkele vaste planten, een schaal met water, wat bladeren onder de haag of een klimplant tegen een muur voegen allemaal een extra stukje leefruimte toe.
Het gaat dus minder om één spectaculaire ingreep en meer om verschillende elementen die elkaar aanvullen.
6. Jouw tuin staat niet op zichzelf
Je eigen tuin lijkt misschien maar een klein stukje groen.
Toch nemen private tuinen samen een verrassend groot deel van Vlaanderen in. Ongeveer 12% van de Vlaamse oppervlakte bestaat uit private tuinen, goed voor zo’n 2,5 miljoen tuinpercelen. Vlaanderen.be
Onderzoek naar het Vlaamse tuinencomplex, onder andere door Valerie Dewaelheyns, laat zien dat we tuinen daarom niet alleen als afzonderlijke eilandjes hoeven te bekijken. Samen vormen ze een groot netwerk van groen.
Een boom in jouw tuin kan aansluiten op een haag bij de buren, een bloemenborder enkele huizen verder en een park of bos in de buurt. Voor insecten, vogels en andere dieren kunnen al die kleine groene plekken samen belangrijke stapstenen vormen.
Maar ook om ons beter te wapenen tegen klimaatverandering kunnen tuinen samen een belangrijke rol spelen. Meer bomen en planten zorgen voor verkoeling, onverharde bodems geven regenwater ruimte om te infiltreren en groenere tuinen kunnen helpen om water langer vast te houden. Ook de Vlaamse overheid beschouwt tuinen daarom als een belangrijke bouwsteen voor biodiversiteit en klimaatadaptatie.
Je hoeft met je eigen tuin dus niet “de natuur te redden”.
Een extra boom, een bredere border, minder kort gemaaid gras of een stukje onverharde bodem lijkt op zichzelf misschien beperkt. Maar wanneer heel veel tuineigenaars zulke keuzes maken, telt dat wel op.
Een levende tuin is geen eiland. Hij kan een kleine schakel worden in een veel groter netwerk van groen.
Kunnen particuliere tuinen echt verschil maken voor biodiversiteit?
Ja. Private tuinen beslaan samen ongeveer 12% van Vlaanderen en vormen daardoor een groot netwerk van groen. Eén tuin is klein, maar bomen, hagen, bloemen, water en onverharde bodem in veel tuinen samen kunnen voedsel, beschutting en verbinding bieden voor dieren. Tegelijk helpen groenere tuinen regenwater vasthouden en verkoeling creëren.
Zorg voor voedsel doorheen het jaar
Een tuin kan pas echt interessant worden voor dieren wanneer er niet alleen op één moment iets te vinden is.
Bloemen in juni zijn waardevol, maar ook in het vroege voorjaar, de nazomer, herfst en winter is voedsel nodig.
Door verschillende planten te combineren, kun je het aanbod veel langer spreiden.
1. Voorjaar: voedsel op een moeilijk moment
In het vroege voorjaar is het aanbod vaak nog beperkt.
Vroege bloeiers kunnen dan belangrijk zijn voor insecten die al actief worden zodra de temperaturen stijgen.
Denk niet alleen aan bloembollen, maar ook aan vroegbloeiende bomen, struiken en vaste planten.
Hoe vroeger het seizoen begint, hoe waardevoller het wordt om ook dan al bloei in de tuin te hebben.
2. Zomer: veel bloei, maar zorg voor variatie
In de zomer is er vaak veel aanbod.
Toch is het interessant om niet alleen één grote bloeipiek te hebben.
Combineer planten die in het begin, midden en einde van de zomer bloeien. Zo blijft het aanbod langer aanwezig.
Ook verschillende bloemvormen helpen, omdat niet ieder insect even gemakkelijk bij dezelfde bloem kan.
3. Najaar: laat de bloei langer doorgaan
In september en oktober neemt het aantal bloeiende planten vaak af.
Laatbloeiende soorten kunnen dan extra belangrijk worden.
Door die bewust mee te nemen in je plantenkeuze, verleng je het seizoen voor bestuivers.
Een tuin die tot diep in het najaar blijft bloeien, biedt veel langer iets dan een border die in juli al grotendeels uitgebloeid is.
4. Denk ook aan waardplanten
Voedsel gaat niet alleen over nectar en stuifmeel.
Veel rupsen en andere insecten zijn afhankelijk van specifieke planten om zich te ontwikkelen.
Die planten noemen we waardplanten.
Een tuin met veel bloemen kan dus toch relatief weinig betekenen voor bepaalde soorten wanneer hun waardplanten ontbreken.
Dat is ook waarom inheemse planten vaak zo interessant zijn: heel wat lokale insecten zijn ermee verbonden.
5. Bessen en zaden nemen het later over
Na de bloei stopt de functie van een plant niet.
Bessen, vruchten en zaden kunnen later in het seizoen opnieuw voedsel bieden voor vogels en andere dieren.
Daarom is het vaak interessant om uitgebloeide planten niet meteen volledig terug te knippen.
Ook struiken met bessen kunnen vooral in herfst en winter een belangrijke rol spelen.
6. Laat niet alles te netjes achter
Een uitgebloeide stengel of zaadhoofd ziet er misschien minder strak uit, maar kan nog perfect een functie hebben.
Zaad kan worden opgegeten, holle stengels kunnen gebruikt worden als overwinteringsplek en afgestorven plantenmateriaal kan kleine dieren beschutting bieden.
Je hoeft dus niet iedere border in het najaar volledig leeg te maken
7. Spreiding is belangrijker dan één spectaculaire plant
Eén zeer aantrekkelijke “bijenplant” kan veel insecten aantrekken, maar als er de rest van het jaar niets bloeit, blijft het aanbod beperkt.
Kijk daarom liever naar het totaalplaatje:
* vroege bloei;
* zomerbloei;
* late bloei;
* waardplanten;
* bessen;
* zaden;
* en planten die structuur behouden.
Kort samengevat: zorg niet alleen voor veel bloemen, maar vooral voor voedsel op verschillende momenten van het jaar. Combineer vroege en late bloei met waardplanten, bessen en zaden zodat je tuin zo lang mogelijk iets te bieden heeft.
Hoe zorg je het hele jaar door voor voedsel voor dieren in je tuin?
Combineer planten die op verschillende momenten bloeien met waardplanten, bessen en zaaddragende soorten. Zorg ervoor dat er vanaf het vroege voorjaar tot in het najaar telkens iets beschikbaar is en laat uitgebloeide planten waar mogelijk deels staan.
Voorzie verschillende soorten beschutting
Voedsel alleen is niet genoeg.
Dieren hebben ook plekken nodig waar ze kunnen schuilen, rusten, nestelen of overwinteren.
Hoe meer verschillende soorten beschutting je tuin aanbiedt, hoe groter de kans dat er ook echt dieren blijven en niet alleen even langskomen.
1. Hagen en struiken bieden veilige plekken
Dichte struiken en hagen geven beschutting tegen wind, regen en roofdieren.
Voor vogels kunnen ze ook belangrijk zijn als rust- of nestplaats.
Een gemengde haag met verschillende soorten biedt vaak meer variatie dan één uniforme haag.
2. Bomen voegen een extra leeflaag toe
Bomen bieden meer dan alleen schaduw.
Ze kunnen rustplaatsen, nestgelegenheid, schuilplekken en voedsel bieden.
Ook de schors, takken en boomkroon creëren andere omstandigheden dan een border op grondniveau.
Zelfs één goed gekozen boom kan daardoor veel toevoegen aan de structuur van een tuin.
3. Dichte beplanting werkt beter dan losse eilandjes
Planten die volledig los van elkaar staan, bieden minder beschutting dan beplanting die deels in elkaar overloopt.
Een struik met vaste planten en bodembedekkers eronder vormt bijvoorbeeld meerdere lagen waarin dieren zich kunnen verplaatsen en verschuilen.
Je tuin hoeft daarom niet overal strak open te zijn tussen de planten.
4. Laat rustige hoekjes bestaan
Niet iedere vierkante meter van de tuin hoeft voortdurend gebruikt of opgeruimd te worden.
Een rustige hoek achter een haag, onder struiken of naast een compostzone kan waardevol zijn voor dieren die liever wat uit het zicht blijven.
Zulke plekken hoeven niet groot te zijn om iets toe te voegen.
5. Dood hout is ook leefruimte
Een oude tak, boomstronk of stapel snoeihout lijkt misschien afval, maar kan juist veel leven aantrekken.
Dood hout wordt gebruikt door schimmels, kevers en andere kleine organismen en biedt tegelijk beschutting aan verschillende dieren.
Je hoeft dood hout dus niet altijd af te voeren.
Een kleine takkenril of enkele stukken hout onder struiken kunnen perfect onderdeel worden van de tuin.
6. Laat bladeren waar het kan liggen
Afgevallen bladeren vormen een natuurlijke laag onder bomen en struiken.
Ze beschermen de bodem en bieden tegelijk beschutting aan kleine dieren.
Op een gazon of terras wil je ze misschien opruimen, maar onder een haag of in een border kunnen ze vaak gewoon blijven liggen.
7. Ook afgestorven planten helpen
Uitgebloeide stengels hoeven in het najaar niet allemaal meteen verwijderd te worden.
Ze bieden structuur in de winter en kunnen gebruikt worden door insecten die in of rond stengels overwinteren.
Je kunt ze bijvoorbeeld pas in het voorjaar terugknippen, wanneer de tuin opnieuw op gang komt.
Kort samengevat: zorg naast voedsel ook voor plekken waar dieren kunnen schuilen en overwinteren. Hagen, struiken, bomen, dichte beplanting, dood hout, bladeren en uitgebloeide stengels kunnen samen verschillende soorten beschutting creëren.
Hoe zorg je voor meer schuilplaatsen voor dieren in je tuin?
Combineer hagen, struiken, bomen en dichte beplanting en laat op enkele rustige plekken bladeren, dood hout en uitgebloeide stengels liggen. Zo ontstaan verschillende schuil- en overwinteringsplekken zonder dat je hele tuin wild hoeft te worden.
Water hoort ook bij een levende tuin
Water is een van de belangrijkste elementen in een levende tuin.
Vogels gebruiken het om te drinken en te baden, insecten zoeken er vocht en sommige dieren hebben water nodig om zich voort te planten.
Je hoeft daarvoor niet meteen een grote vijver aan te leggen. Ook kleinere waterplekken kunnen al iets toevoegen.
1. Een eenvoudige waterschaal kan al helpen
Een ondiepe schaal met water kan gebruikt worden door vogels en insecten.
Zorg er wel voor dat het water niet te diep is en dat dieren gemakkelijk kunnen landen en weer wegkomen.
Een paar stenen of takjes in de schaal kunnen daarbij helpen.
Ververs het water regelmatig, zeker bij warm weer.
2. Ondiepe zones zijn belangrijk
Bij vijvers of grotere waterpartijen zijn ondiepe randen heel waardevol.
Daar kunnen vogels makkelijker drinken en kunnen insecten veilig bij het water.
Een steile bak met gladde randen is veel minder toegankelijk.
Maak daarom waar mogelijk een zachte overgang van droog naar nat.
3. Een kleine vijver kan veel toevoegen
Zelfs een kleine vijver kan een heel andere leefomgeving creëren dan de rest van de tuin.
Waterplanten, vochtige oevers en open water trekken elk andere soorten aan.
Een vijver hoeft daarbij niet groot of diep te zijn om ecologisch interessant te worden.
Belangrijker is dat er voldoende variatie in structuur en diepte aanwezig is.
4. Vermijd te veel techniek
Voor biodiversiteit hoeft een vijver niet noodzakelijk vol pompen, filters of fonteinen te zitten.
Een eenvoudige, goed aangelegde waterplek met voldoende planten kan vaak prima functioneren.
Hoe natuurlijker de overgang tussen water, oever en beplanting, hoe meer verschillende niches ontstaan.
5. Denk ook aan veiligheid
Water moet toegankelijk zijn, maar dieren moeten er ook weer uit kunnen.
Voorzie daarom altijd:
* een ondiepe rand;
* stenen;
* takken;
* of een ruwer oppervlak.
Dat is vooral belangrijk bij diepe bakken of vijvers met steile wanden.
6. Laat regenwater mee helpen
Water in de tuin hoeft niet altijd uit de kraan te komen.
Regenwater kan perfect gebruikt worden om een waterschaal, poel of natte zone te voeden.
Dat sluit mooi aan bij het bredere principe om regenwater zoveel mogelijk op het terrein te houden.
7. Water werkt het best samen met beplanting
Een kale bak water is beter dan niets, maar een waterplek wordt interessanter wanneer er ook planten rondom staan.
Oeverplanten, struiken of hogere vaste planten zorgen voor beschutting en maken de overgang naar de rest van de tuin natuurlijker.
Zo wordt water geen los element, maar onderdeel van een groter leefgebied.
Kort samengevat: water voegt een volledig nieuwe leefomgeving toe aan je tuin. Dat kan met een eenvoudige schaal, een kleine poel of een vijver. Zorg vooral voor ondiepe, veilige randen en combineer water met beplanting en beschutting.
Heb je een vijver nodig voor meer biodiversiteit in je tuin?
Nee. Een vijver kan veel toevoegen, maar ook een eenvoudige ondiepe waterschaal helpt al. Belangrijk is dat dieren veilig bij het water kunnen, dat ze er weer uit kunnen en dat je het water combineert met beplanting en beschutting.
Laat verschillende plantlagen ontstaan
Een tuin met alleen lage beplanting biedt andere leefomstandigheden dan een tuin waarin ook struiken, bomen en bodembedekkers voorkomen.
Door verschillende plantlagen te combineren, creëer je meer variatie in hoogte, licht, temperatuur en beschutting.
Dat maakt de tuin interessanter voor veel verschillende soorten.
1. Bomen vormen de hoogste laag
Bomen voegen veel structuur toe.
Ze bieden schaduw, beschutting, nestgelegenheid en soms ook bloemen, zaden of vruchten.
Tegelijk beïnvloeden ze de omstandigheden onder hun kroon. Daar ontstaat vaak een koeler en beschutter microklimaat waarin weer andere planten en dieren hun plek vinden.
Zelfs één boom kan daardoor veel verschil maken.
2. Struiken vullen de ruimte ertussen
Struiken vormen de overgang tussen boomkronen en lagere beplanting.
Ze kunnen:
* dekking bieden aan vogels;
* bloeien voor insecten;
* bessen dragen;
* wind afremmen;
* en rustige plekken creëren dichter bij de grond.
Een gemengde struiklaag biedt vaak meer variatie dan één enkele soort in een strakke rij.
3. Vaste planten zorgen voor bloei en structuur
Vaste planten vormen in veel tuinen een belangrijk deel van de border.
Door verschillende hoogtes, vormen en bloeitijden te combineren, ontstaat meer variatie.
Sommige planten bieden vooral nectar en stuifmeel, andere behouden lang hun structuur of produceren later zaden.
Zo kan dezelfde border op verschillende momenten van het jaar iets anders betekenen.
4. Bodembedekkers sluiten de onderste laag
Ook dicht bij de bodem valt veel te winnen.
Bodembedekkers helpen om kale grond te beperken en creëren een beschuttere omgeving voor kleine dieren.
Ze helpen tegelijk om de bodem koeler te houden en uitdroging te beperken.
Zo heeft ook de laag van enkele centimeters tot tientallen centimeters hoogte een duidelijke functie.
5. Klimplanten voegen een verticale laag toe
Een gevel, pergola of hekwerk kan gebruikt worden als extra groeiruimte.
Klimplanten nemen weinig plaats in op de grond, maar kunnen wel bloei, beschutting en extra groenvolume toevoegen.
Vooral in kleinere tuinen is dat een eenvoudige manier om meer structuur te creëren.
6. Laat de lagen in elkaar overlopen
De grootste ecologische waarde ontstaat vaak niet wanneer iedere laag volledig los staat, maar wanneer ze elkaar deels overlappen.
Een boom met struiken eronder en vaste planten aan de rand vormt bijvoorbeeld een veel rijkere overgang dan een losse boom midden in kort gazon.
Net die overgangen tussen hoog en laag, licht en schaduw, open en beschut zijn interessant.
7. Niet iedere tuin heeft alle lagen nodig
In een kleine tuin is er misschien geen ruimte voor grote bomen of brede struikmassieven.
Dat is niet erg.
Ook met een kleinere combinatie van bijvoorbeeld:
* één kleine boom;
* enkele struiken;
* vaste planten;
* en bodembedekkers
kun je al veel meer variatie creëren dan met één uniforme laag.
Kort samengevat: verschillende plantlagen zorgen voor meer structuur, microklimaten en schuilplaatsen. Combineer waar mogelijk bomen, struiken, vaste planten, bodembedekkers en klimplanten zodat de tuin op meerdere hoogtes leven kan ondersteunen.
Waarom zijn verschillende plantlagen goed voor biodiversiteit?
Omdat iedere laag andere omstandigheden creëert. Bomen geven schaduw en nestgelegenheid, struiken bieden beschutting, vaste planten leveren bloemen en zaden en bodembedekkers beschermen de onderste laag. Samen vormen ze een veel gevarieerder leefgebied dan één uniforme beplanting.
Zijn insectenhotels en nestkasten nodig voor biodiversiteit?
Een insectenhotel, nestkast of egelhuisje is vaak één van de eerste dingen waar mensen aan denken wanneer ze meer dieren naar hun tuin willen lokken.
Ze kunnen zeker nuttig zijn, maar ze zijn vooral een aanvulling op een geschikte leefomgeving.
Een bijenhotel heeft weinig betekenis wanneer er nauwelijks bloemen in de buurt staan. En een nestkast helpt vogels maar beperkt wanneer ze in de rest van de tuin weinig voedsel of beschutting vinden.
1. Begin altijd met de leefomgeving
De belangrijkste stap is zorgen dat dieren in je tuin vinden wat ze nodig hebben.
Denk aan:
* voedsel;
* water;
* beschutting;
* nestgelegenheid;
* en voldoende rust.
Wanneer die basis aanwezig is, kunnen kunstmatige nest- en schuilplaatsen extra mogelijkheden bieden.
2. Een insectenhotel helpt vooral bepaalde soorten
Niet alle wilde bijen gebruiken een insectenhotel.
Veel soorten nestelen bijvoorbeeld in de bodem, tussen stenen of in bestaande holtes.
Een insectenhotel is dus geen oplossing voor “alle insecten”, maar kan wel interessant zijn voor bepaalde soorten die van nature gebruikmaken van holle stengels of kleine gangen.
Daarom blijft variatie in de hele tuin belangrijker dan één groot hotel.
3. Groot is niet automatisch beter
De grote decoratieve insectenhotels die je in winkels ziet, zijn niet noodzakelijk de beste keuze.
Een kleiner hotel met geschikte nestgangen, droog geplaatst en goed afgewerkt kan veel waardevoller zijn.
Let er vooral op dat:
* de nestgangen glad zijn;
* er geen scherpe splinters aanwezig zijn;
* het materiaal droog blijft;
* en het hotel voldoende beschut hangt.
4. Nestkasten kunnen ontbrekende nestplaatsen aanvullen
In tuinen met weinig oude bomen of natuurlijke holtes kunnen nestkasten extra mogelijkheden bieden voor vogels.
Ook hier geldt dat de omgeving mee bepaalt of zo’n kast aantrekkelijk wordt.
Een tuin met struiken, bomen, insecten en voldoende rust biedt veel betere omstandigheden dan een nestkast tegen een volledig kale gevel.
5. Plaats hulpmiddelen op de juiste plek
Een nestkast of insectenhotel ophangen is niet voldoende.
Kijk ook naar zon, regen, wind en verstoring.
Een insectenhotel staat bijvoorbeeld best droog en zonnig, terwijl een vogelnestkast beter niet urenlang in de hete middagzon hangt.
Ook een plek waar voortdurend mensen passeren is niet voor iedere soort ideaal.
6. Natuurlijke schuilplaatsen blijven waardevol
Een takkenril, oude boomstronk, hoop bladeren of dichte struik kan soms meer verschillende soorten helpen dan één speciaal gekocht product.
Dat hoeft er niet onverzorgd uit te zien.
Je kunt zulke elementen bewust integreren in een rustig hoekje of achter beplanting.
7. Zie het als aanvulling, niet als startpunt
Wil je iets doen voor biodiversiteit, begin dan niet automatisch in het tuincentrum.
Kijk eerst wat je tuin vandaag mist.
Zijn er nauwelijks bloemen? Dan heeft extra bloei waarschijnlijk meer effect. Is er weinig beschutting? Dan kunnen struiken interessanter zijn. Ontbreken oude bomen en natuurlijke holtes? Dan kan een nestkast juist wél een zinvolle aanvulling zijn.
Kort samengevat: insectenhotels en nestkasten kunnen nuttig zijn, maar ze vervangen geen goede leefomgeving. Zorg eerst voor voedsel, water, beplanting en beschutting en gebruik kunstmatige hulpmiddelen daarna om specifieke ontbrekende nest- of schuilplaatsen aan te vullen.
Heeft een insectenhotel zin in de tuin?
Ja, maar vooral als aanvulling. Een insectenhotel kan nestgelegenheid bieden aan bepaalde wilde bijen en andere insecten, maar werkt het best in een tuin waar ook voldoende bloemen, beschutting en natuurlijke nestplaatsen aanwezig zijn.
Vermijd pesticiden en te veel opruimen
Meer biodiversiteit gaat niet alleen over wat je toevoegt aan een tuin.
Ook wat je bewust níét doet, kan een groot verschil maken.
Twee eenvoudige voorbeelden zijn het beperken van pesticiden en het minder grondig opruimen van bladeren, stengels en ander natuurlijk materiaal.
1. Pesticiden raken vaak meer dan alleen het probleem
Een product dat bedoeld is om één plaag te bestrijden, kan ook andere organismen treffen.
Daarom is het beter om eerst te kijken waarom een probleem ontstaat en of je het op een andere manier kunt aanpakken.
Een plant die voortdurend wordt aangevallen, staat misschien niet op de juiste plek of is verzwakt door droogte, verkeerde bodem of te weinig variatie in de tuin.
2. Geef natuurlijke vijanden een kans
Bladluizen, rupsen en andere planteneters horen in zekere mate bij een levende tuin.
Wanneer je elk insect onmiddellijk probeert te bestrijden, haal je tegelijk voedsel weg voor hun natuurlijke vijanden.
Lieveheersbeestjes, zweefvliegen, spinnen, sluipwespen en vogels kunnen mee helpen om populaties onder controle te houden.
Een biodiverse tuin hoeft dus niet vrij te zijn van plagen. Het doel is eerder dat er voldoende evenwicht ontstaat.
3. Accepteer een beetje vraatschade
Een perfect onaangeroerd blad is niet noodzakelijk een teken van een gezonde tuin.
Gaatjes in bladeren kunnen juist betekenen dat de plant deel uitmaakt van een voedselketen.
Zolang een plant gezond blijft en niet volledig wordt kaalgevreten, hoeft beperkte schade niet meteen een probleem te zijn.
Dat vraagt soms vooral een andere manier van kijken naar wat “mooi” is.
4. Ruim niet alles in het najaar op
In het najaar krijgen veel tuinen een grote schoonmaakbeurt.
Afgestorven stengels worden afgeknipt, bladeren worden weggeblazen en borders worden volledig leeg gemaakt.
Voor dieren verdwijnt daarmee tegelijk veel beschutting en overwinteringsruimte.
Laat daarom waar mogelijk een deel van die structuur staan tot het voorjaar.
5. Laat bladeren liggen waar ze niet hinderen
Bladeren op een terras of gazon kun je natuurlijk verwijderen wanneer ze daar in de weg liggen.
Maar onder struiken, bomen en in borders kunnen ze vaak gewoon blijven liggen.
Daar beschermen ze de bodem, breken ze langzaam af en bieden ze een leefplek voor kleine dieren en bodemorganismen.
6. Gebruik snoeihout opnieuw in de tuin
Takjes en snoeihout hoeven niet altijd meteen afgevoerd te worden.
Je kunt ze bijvoorbeeld verwerken in:
* een takkenril;
* een klein houtstapeltje;
* een rustige hoek onder struiken;
* of een natuurlijke afscheiding.
Zo blijft organisch materiaal langer in de tuin en ontstaat tegelijk extra structuur.
7. Laat wat “rommel” bewust bestaan
Een ecologische tuin hoeft niet slordig te zijn.
Het verschil zit vaak in de manier waarop je natuurlijke elementen een plek geeft.
Een hoop bladeren verspreid over het terras oogt rommelig. Diezelfde bladeren onder een haag voelen logisch.
Een paar losse takken midden in het gazon ogen toevallig. Een takkenril aan de rand van de tuin ziet eruit als een bewuste keuze.
Met duidelijke randen en structuur kun je dus een verzorgde tuin combineren met meer ruimte voor natuur.
Kort samengevat: probeer problemen niet automatisch met bestrijdingsmiddelen op te lossen en ruim de tuin niet volledig leeg. Laat natuurlijke vijanden hun werk doen en geef bladeren, stengels en snoeihout waar mogelijk een plaats in de tuin.
Moet een biodiverse tuin er rommelig uitzien?
Nee. Je kunt een verzorgde tuin perfect combineren met natuurlijke elementen. Laat bijvoorbeeld bladeren onder struiken liggen, behoud uitgebloeide stengels tot het voorjaar en verzamel snoeihout op een vaste plek. Duidelijke paden en randen zorgen ervoor dat de tuin bewust en verzorgd blijft ogen.
Hoe pakken we biodiversiteit bij Harmogreen aan?
Bij Harmogreen proberen we biodiversiteit niet als één apart onderdeel van de tuin te zien.
De zelfpluktuin, het bos, het bloemrijker grasland en de klimaattuin rond het huis vullen elkaar aan. Elke zone heeft een andere functie en biedt andere omstandigheden.
Zo ontstaat stap voor stap meer variatie op het terrein.
1. De zelfpluktuin zorgt voor veel bloei
In de zelfpluktuin ligt de focus natuurlijk op bloemen die geplukt kunnen worden.
Tegelijk proberen we de bloei zo veel mogelijk te spreiden en kiezen we soorten die ook interessant zijn voor bestuivers.
Op enkele plaatsen zaaien we daarnaast eenjarige bloemenmengsels in. Die geven extra kleur en zorgen voor bijkomende bloei naast de eigenlijke snijbloemen.
Zo combineren we productie met ecologische meerwaarde.
2. Het grasland mag bloemrijker worden
Een deel van het gazon beheren we niet langer als klassiek kort gazon.
We maaien er nog maar één tot twee keer per jaar en voeren het maaisel af.
De randen houden we wel kort, zodat zichtbaar blijft dat het hogere gras een bewuste keuze is.
Nu is het vooral observeren welke planten spontaan verschijnen en hoe het grasland zich doorheen de jaren ontwikkelt.
3. Het bos zorgt voor rust en structuur
Het bosgedeelte biedt heel andere omstandigheden dan de open tuin.
Er is meer schaduw, een dikkere strooisellaag en meer rust.
Bladeren, takken en dood hout hoeven daar niet allemaal verwijderd te worden. Net dat materiaal vormt leefruimte voor schimmels, insecten en andere kleine dieren.
Zo heeft ook een minder opvallende plek op het terrein een belangrijke functie.
4. Snoeihout krijgt opnieuw een plek
Tak- en snoeihout hoeft niet altijd van het terrein te verdwijnen.
Waar het past, willen we dat materiaal opnieuw gebruiken in natuurlijke structuren, bijvoorbeeld in een takkenril tussen bomen.
Zo ontstaat extra beschutting en blijft organisch materiaal langer op het terrein aanwezig.
Tegelijk kan zo’n element ook gewoon mooi aansluiten bij de natuurlijke uitstraling van de plek.
5. In de klimaattuin willen we verschillende lagen combineren
Rond het huis is de klimaattuin nog volop in ontwikkeling.
Daar willen we werken met bomen, struiken, vaste planten, bodembedekkers en klimplanten zodat er verschillende hoogtes en microklimaten ontstaan.
We kijken daarbij niet alleen naar bloei, maar ook naar schaduw, bodem bedekken, droogtetolerantie en waarde voor dieren.
De bedoeling is dat functies zoveel mogelijk gecombineerd worden.
6. Water krijgt ook een plaats
Met de regenwaterput en toekomstige wadi proberen we water zo lang mogelijk op het terrein te houden.
Die wadi kan later tegelijk een extra vochtige zone vormen binnen een terrein dat voor de rest eerder droog is.
Dat verschil tussen droge, zonnige plekken en tijdelijk vochtige zones zorgt opnieuw voor meer variatie.
7. We laten ruimte om te observeren
Niet alles wordt vooraf volledig vastgelegd.
We willen ook zien welke soorten spontaan verschijnen, welke planten goed omgaan met droge periodes en welke plekken opvallend veel insecten aantrekken.
Sommige keuzes zullen goed werken, andere minder.
Die observaties gebruiken we om de tuin verder te ontwikkelen en om de informatie die we via Harmogreen delen telkens concreter te maken.
Kort samengevat: bij Harmogreen proberen we verschillende leefomstandigheden naast elkaar te creëren. Bloemen in de zelfpluktuin, bloemrijker grasland, bos, dood hout, verschillende plantlagen en water vullen elkaar aan. Niet één element moet alles oplossen: het is de combinatie die de tuin interessanter maakt voor biodiversiteit.
Hoe probeert Harmogreen meer biodiversiteit te creëren?
We combineren verschillende leefomstandigheden: veel bloei in de zelfpluktuin, bloemrijker grasland, bos, dood hout, verschillende plantlagen en water. Door die elementen naast elkaar te laten bestaan, ontstaat meer variatie in voedsel, beschutting en leefruimte.
Veelgestelde vragen over biodiversiteit in de tuin
Wie meer leven in zijn tuin wil, komt vaak snel bij dezelfde vragen uit. Moet je tuin dan volledig wild worden? Zijn inheemse planten verplicht? Heeft een insectenhotel echt zin? En hoeveel kun je eigenlijk bereiken in een kleine tuin?
Hieronder beantwoorden we de meest voorkomende vragen kort en duidelijk.
Meer biodiversiteit ontstaat door variatie
Een biodiverse tuin ontstaat niet door één insectenhotel, één bloemenmengsel of één “goede” plant.
Het gaat vooral om de combinatie van verschillende elementen.
Bloemen zorgen voor nectar en stuifmeel. Waardplanten helpen rupsen en andere insecten. Bomen en struiken bieden beschutting. Water voegt een extra leefomgeving toe. Dood hout, bladeren en uitgebloeide stengels zorgen voor extra structuur en overwinteringsplekken.
Hoe meer van die functies je combineert, hoe interessanter je tuin wordt voor verschillende soorten.
Je hoeft daarvoor niet van je tuin een natuurgebied te maken.
Ook een verzorgde tuin kan veel biodiversiteit ondersteunen wanneer er voldoende variatie is in beplanting, voedsel, water en beschutting.
De kern is eenvoudig:
zorg voor zoveel mogelijk verschillende leefomstandigheden binnen de ruimte die je hebt.
Verder lezen
Wil je je tuin verder stap voor stap versterken? Lees dan ook hoe je planten kiest die bij de plek passen, regenwater langer vasthoudt, ruimte maakt voor meer groen en je bodem beschermt met mulch.
Wil je meer leven in je tuin, maar weet je niet waar te beginnen?
Iedere tuin heeft andere mogelijkheden.
Tijdens een Harmogreen Tuinscan bekijken we samen welke elementen al aanwezig zijn en waar je relatief eenvoudig meer ruimte kunt creëren voor planten, water, beschutting en biodiversiteit.
Je krijgt concrete aanbevelingen waarmee je zelf verder kunt
Geschreven door Kevin Grieten — Bio-ingenieur, Klimaattuin Coach en oprichter van Harmogreen.
Eén reactie